Odanızdaki sandalyenin üzerine çıkardığınız bir tişörtü attınız. O tek bir tişört, odayı “dağınık” yapmaz. Ertesi gün bir pantolon eklediniz. İki parça kıyafet de bir odayı dağınık kategorisine sokmaz. Üçüncü gün bir kazak, dördüncü gün bir çorap… Günler geçer ve bir noktada odaya baktığınızda net bir şekilde “bu oda darmadağın” dersiniz.
Peki ama oda tam olarak hangi saniyede, sandalyeye eklenen hangi spesifik kıyafetle düzenli halden dağınık hale geçti?
Cevap veremeyiz, çünkü böyle kesin bir eşik yoktur. Zihnin dünyayı kategorize etme ihtiyacı ile gerçekliğin akışkan doğası arasındaki bu çatışma, Antik Yunan’dan beri felsefenin bir parçası olan ‘’ Sorites Paradoksu ‘’ olarak adlandırılır.
M.Ö. 4. yüzyılda Megaralı Eubulides tarafından ortaya atılan bu paradoks, adını Yunanca “yığın” anlamına gelen soros kelimesinden alır. Mantık silsilesi oldukça basittir:
Peki yığın, tam olarak hangi kum tanesi eksildiğinde yığın olmaktan çıktı? 999.999 tane yığınken, 999.998 tane nasıl yığın olmaktan çıkar? Bu mantıksal çıkmaz, dillerimizin ve kavramlarımızın gerçekliği ne kadar kaba bir şekilde böldüğünü gösterir. Bizler dünyayı siyah ve beyaz, gündüz ve gece, başarılı ve başarısız, genç ve yaşlı gibi kesin kutulara ayırarak anlamlandırırız. Ancak gerçeklik kesintili değil, süreklidir.
Bu felsefi kavramı sadece kum taneleriyle sınırlamak, onun dönüştürücü gücünü hafife almak olur. Sorites Paradoksu’nu zihinsel bir model olarak cebe koyduğumuzda, hayata, kendimize ve süreçlere bakış açımız kökten değişir.
Günlük hayatta kullanabileceğiniz 2 farklı perspektif:
Sorites Paradoksunu, doğada kesin sınırların olmadığını, bu sınırları sadece zihnimizin icat ettiğini yüzümüze vuran bir hatırlatıcı olarak görebiliriz. Hayatınızdaki büyük değişimleri anlık patlamalarda değil, usulca biriken (veya eksilen) kum tanelerinde aramaya başladığınızda, hem kendinize hem de dünyaya karşı çok daha derin bir kavrayış geliştirebilirsiniz.
Comments
0 comment